Tôi đứng trước cửa lớp học của cô.
Qua khe cửa lớp, cô vẫn dạy như mọi khi. Rồi cô thấy tôi. Và cô bỏ đi.
Không phải kiểu bỏ chạy. Miên không bao giờ bỏ chạy, ít nhất là không theo cách khiến người khác nhìn ra. Cô chỉ khựng lại đúng một nhịp, khép tập giáo án trong tay, quay sang nói gì đó với sinh viên đứng gần cửa, rồi bước về phía cầu thang bên kia hành lang như thể đó là lối cô vốn định đi từ đầu.
Nếu tôi không từng sống cùng cô nhiều năm, có lẽ tôi đã tin vậy.
---
Sáng hôm đó, tôi thức dậy trước chuông báo thức.
Điện thoại không có tin nhắn mới. Màn hình nằm úp trên bàn, bên cạnh cuốn sổ xanh. Tôi lật máy lên ba lần trong vòng mười phút, dù biết nếu có tin nhắn thì âm báo đã vang lên. Không có gì. Không từ Miên. Không từ bất cứ ai.
Cuốn sổ vẫn ở đó.
Tôi pha cà phê, đứng cạnh bồn rửa uống hết nửa cốc, rồi quay lại nhìn nó. Nắp bút nằm chệch trên trang giấy tôi đã kẹp lại tối qua. Trang 182. Trang 184. Khoảng trống giữa hai con số ấy cứ nằm im như một câu hỏi không chịu kết thúc.
Tôi mở điện thoại, nhắn cho Phúc.
*Miên hiện dạy ở đâu?*
Phúc trả lời sau gần năm phút.
*Sao tự nhiên hỏi?*
Tôi nhìn tin nhắn đó một lúc, rồi gõ:
*Có việc cần gặp cô ấy.*
Lần này Phúc trả lời nhanh hơn.
*Khoa Tâm lý Giáo dục. Đại học Sư phạm. Nhưng nếu là chuyện riêng thì gọi trước đi.*
Tôi không trả lời.
Tôi biết nên gọi trước. Tôi cũng biết cô sẽ không bắt máy, hoặc bắt máy rồi nói tôi đừng đến. Và điều tệ nhất là: cô có quyền làm vậy.
Tôi đặt cốc xuống, thay áo, bỏ điện thoại vào túi. Trước khi ra khỏi nhà, tôi nhìn cuốn sổ thêm một lần.
Không mang theo.
Tôi không biết đó là phép lịch sự muộn màng hay chỉ là vì tôi sợ khi nhìn thấy nó, Miên sẽ quay đi ngay lập tức.
---
Trường đại học vào buổi sáng có một kiểu ồn rất riêng.
Không ồn như phố. Không vội như tòa soạn. Nó là tiếng xe máy tắt máy trước cổng, tiếng sinh viên gọi nhau từ xa, tiếng dép kéo trên nền gạch, tiếng người bán nước hỏi "trà đá không em" bằng cái giọng đã quen với hàng trăm lượt người đi qua mỗi ngày.
Tôi đứng bên kia đường một lúc trước khi sang.
Trước cổng, một cây bằng lăng đang ra lá non. Bảo vệ nhìn tôi từ sau chiếc bàn gỗ nhỏ, hỏi tôi gặp ai. Tôi nói tên Miên. Ông chỉ tay vào dãy nhà phía trong.
"Khoa Tâm lý bên nhà B. Anh hỏi sinh viên trong đó là biết."
"Cảm ơn chú."
Tôi đi qua sân trường, cố không bước quá nhanh.
Cái cảm giác này lạ. Tôi từng đi vào nhiều nơi khó hơn. Nhưng sân trường của Miên thì khác. Không ai chặn tôi, vậy mà mỗi bước chân đều khiến tôi nhận ra mình đang bước vào một đời sống đã tồn tại năm năm mà không cần có tôi đứng trong đó.
Tầng ba, phòng B304.
Trên bảng lịch nhỏ dán trước cửa ghi: *ThS. Vũ Miên — Tâm lý học phát triển.*
Cửa lớp khép hờ. Tôi đứng bên ngoài, cạnh khung cửa sổ hành lang. Bên trong, giọng Miên vang ra rõ hơn tôi tưởng.
"Điều chúng ta cần phân biệt," cô nói, "là nhu cầu được yêu và nhu cầu được kiểm soát. Hai điều đó đôi khi bị nhầm với nhau, nhất là trong những mối quan hệ thân thiết."
Một vài sinh viên ghi chép. Có người ngẩng lên nhìn cô.
Tôi nhìn qua khe cửa.
Miên đứng cạnh bục giảng, áo sơ mi màu trắng ngà, tóc buộc thấp sau gáy. Trên tay cô là một cây bút bảng, đầu bút chạm nhẹ vào lòng bàn tay mỗi khi cô dừng lại nghĩ. Cô không nói nhanh. Cũng không cố làm lớp học vui. Cô nói vừa đủ, rõ, và có cái bình tĩnh của người biết mình đang đứng ở đâu.
Tôi từng thấy cô đọc sách trên ghế sofa, tóc rối, chân co lên. Từng thấy cô đứng trong bếp, giận đến mức không nói câu nào. Tôi chưa từng thấy cô như thế này.
Không phải vì cô thay đổi hoàn toàn. Có vài thứ vẫn còn: cách cô nghiêng đầu khi nghe sinh viên hỏi, cách cô ngừng một giây trước khi trả lời.
Nhưng người trước mặt tôi trưởng thành hơn ký ức của tôi. Xa hơn. Rắn hơn. Không phải lạnh lùng. Chỉ là cô đã học được cách đứng một mình mà không cần ai đứng cạnh xác nhận.
Một sinh viên nam giơ tay.
"Cô ơi, nếu một người nói là họ lo cho mình, nhưng họ luôn quyết định thay mình, thì đó có phải kiểm soát không ạ?"
Trong lớp có vài tiếng cười nhỏ.
Miên cũng cười, rất nhẹ.
"Còn tùy," cô nói. "Có người kiểm soát vì sợ mất. Có người kiểm soát vì nghĩ mình biết điều tốt nhất cho người khác. Nhưng dù lý do là gì, người bị kiểm soát vẫn có quyền thấy ngột ngạt."
Tôi nhìn xuống sàn hành lang.
Có những câu, khi nghe trong một lớp học, vẫn có thể chạm đúng chỗ không nên chạm.
---
Giờ học kết thúc lúc mười giờ kém mười.
Sinh viên đứng dậy gần như cùng lúc. Tiếng ghế kéo, tiếng sách vở bỏ vào túi, tiếng người hỏi nhau trưa ăn gì. Tôi lùi sang bên cạnh máy bán nước, tránh dòng người từ lớp ùa ra.
Miên vẫn ở trong lớp thêm vài phút. Cô đứng cạnh bàn giáo viên, trả lời câu hỏi của hai sinh viên nữ. Một em chìa điện thoại ra, có lẽ là lịch bài tập. Miên cúi xuống xem, gật đầu, dùng bút chỉ vào màn hình rồi nói gì đó. Em sinh viên cười, cúi đầu cảm ơn.
"Em gửi lại mail cho cô trước thứ Sáu," Miên nói.
"Vâng ạ. Em cảm ơn cô."
Giọng của cô ở đây khác với giọng trong tin nhắn tối qua. Không phòng vệ. Không tránh né. Chỉ là giọng của một người đang làm công việc của mình, và làm tốt.
Tôi bỗng thấy mình đến đây sai cách.
Ý nghĩ đó xuất hiện rất nhanh, nhưng đủ rõ để tôi đứng yên thêm một lúc, dù chân đã muốn bước tới.
Rồi Miên bước ra.
Cô vừa đi vừa nhìn vào tập giáo án, mép giấy được kẹp bằng một chiếc kẹp màu đen. Cô nói với đồng nghiệp đi ngang qua một câu gì đó, gật đầu chào. Đến khi cô ngẩng lên, ánh mắt cô chạm vào tôi.
Chỉ một giây.
Không ai khác nhận ra.
Tập giáo án trong tay cô hạ xuống một chút. Ngón tay cái ấn vào gáy tập giấy. Rồi cô nhìn sang bên trái, như vừa nhớ ra một việc, và bước về phía cầu thang cuối hành lang.
"Miên."
Tôi gọi nhỏ, đủ để cô nghe nhưng không đủ để sinh viên quay lại.
Cô không dừng.
Tôi đi theo, giữ khoảng cách.
Đó là điều duy nhất tôi còn đủ tỉnh táo để làm đúng.
---
Miên đi không nhanh.
Cô rẽ qua hành lang nối sang dãy nhà bên cạnh, nơi ít sinh viên hơn. Tiếng ồn sau lưng chúng tôi nhỏ dần, nhường chỗ cho tiếng quạt trần cũ quay trong một phòng học trống và tiếng mưa lất phất ngoài sân.
Mưa bắt đầu từ lúc nào tôi không biết. Rất nhẹ. Loại mưa Hà Nội chỉ đủ làm nền gạch sẫm lại và khiến mấy tán cây ngoài sân rung lên như có ai vừa chạm tay.
Miên dừng trước cửa cầu thang bộ.
Không quay lại ngay. Cô nhìn đồng hồ trên tay trước, rồi mới nhìn tôi.
"Anh đến đây làm gì?"
Không có lời chào. Không có ngạc nhiên. Câu hỏi được đặt ra như một ranh giới.
"Tôi muốn nói chuyện."
"Tôi đang ở nơi làm việc."
"Tôi biết."
"Nếu biết, anh nên nhắn trước."
Tôi im lặng một nhịp.
"Tôi sợ cô sẽ không gặp."
"Vậy nên anh đến thẳng đây."
Câu đó không cao giọng, nhưng nó làm tôi thấy mặt mình nóng lên. Miên không trách móc. Cô chỉ nói lại sự việc, và chính sự việc đã đủ khiến tôi không có gì để biện minh.
"Tôi xin lỗi," tôi nói.
Cô nhìn tôi. Có lẽ không ngờ tôi nói vậy nhanh đến thế. Hoặc có lẽ cô không tin.
"Anh cần gì?"
"Mười phút."
"Tôi có tiết sau lúc mười giờ hai mươi."
"Vậy năm phút."
Miên nhìn về phía hành lang. Một nhóm sinh viên đi qua đầu kia, cười với nhau, một người nhìn thấy cô thì cúi đầu chào. Cô gật lại. Khi nhóm đó đi khuất, cô mở cửa cầu thang.
"Ở đây."
Cô bước vào trước.
---
Cầu thang bộ có mùi ẩm của tường cũ và nước mưa.
Chiếu nghỉ tầng hai vắng. Một ô cửa sổ hẹp nhìn xuống sân trường. Bên ngoài, mấy chiếc xe máy dựng dưới mái hiên, áo mưa của sinh viên treo lủng lẳng trên tay lái. Tiếng lớp học từ các tầng trên vọng xuống, mỏng và không rõ chữ.
Miên đứng gần cửa sổ, nhưng không dựa vào tường. Cô giữ tập giáo án trước ngực như một thứ cần mang đi bất cứ lúc nào.
"Nói đi," cô nói.
Tôi nhìn cô.
Năm năm là một khoảng thời gian kỳ lạ. Nó đủ dài để một người thay đổi cách buộc tóc, cách đứng, cách chọn màu áo. Nhưng cũng đủ ngắn để tôi vẫn nhớ bên dưới cổ tay trái của cô có một nốt ruồi rất nhỏ, chỉ nhìn thấy khi tay áo sơ mi xắn lên.
Tôi nhìn thấy nó lúc này.
Rồi tự ghét mình vì đã nhìn thấy.
"Tôi tìm thấy cuốn nhật ký," tôi nói.
"Tôi biết. Anh đã nhắn."
"Tôi muốn hỏi cô về nó."
"Đó không phải thứ anh nên đọc."
"Tôi biết."
"Anh biết, nhưng vẫn đọc."
"Ừ."
Miên nhìn tôi lâu hơn một chút. Cô không hỏi vì sao. Có lẽ vì cô biết mọi câu trả lời của tôi đều không đủ.
"Cuốn sổ đó ở trong hộp đồ của mẹ anh," cô nói. "Tôi không giữ nó nữa."
"Cô cố tình để lại?"
"Tôi không nhớ."
"Miên."
Tên cô bật ra trước khi tôi kịp cân nhắc. Gần quá. Quen quá.
Miên nhìn đồng hồ.
Tôi dừng lại. Đột nhiên hiểu ra điều mình vừa làm.
Năm năm qua, cái tên ấy đã sống trong miệng tôi như một thói quen cũ. Nhưng thói quen không phải quyền. Tôi không còn quyền gọi cô bằng giọng của những buổi tối ở nhà cũ, khi tôi từ tòa soạn về muộn và cô ngồi trong phòng khách chờ đèn bếp tắt.
Tôi hạ giọng.
"Cô Vũ," tôi nói, vụng về đến mức chính tôi cũng thấy lạ. "Tôi không định làm phiền công việc của cô."
"Nhưng anh đang làm."
"Tôi biết."
"Vậy nói nhanh đi."
---
Tôi đã từng phỏng vấn nhiều người không muốn nói. Khi đó, tôi biết nên bắt đầu từ đâu. Không hỏi câu khó ngay. Không dồn người ta vào tường. Cho họ một khoảng để tự chọn cách bước vào câu chuyện.
Tất cả những thứ đó lúc này đều trở nên bẩn.
"Anh đang dùng cách đó với tôi à?" Miên hỏi.
"Cách gì?"
"Cách anh dùng khi muốn ai đó nói ra điều họ không định nói." Cô nhìn tôi, không tránh. "Đây không phải bài báo của anh. Và tôi không phải nguồn tin của anh."
Cô là Miên.
Và tôi đã từng làm cô thấy mình không được nghe.
"Tôi đọc thấy một câu," tôi nói. "Cô viết rằng tôi nghe, nhưng không lắng nghe."
Miên không đổi sắc mặt.
"Tôi viết nhiều thứ."
"Câu đó đúng không?"
"Anh cần tôi xác nhận để làm gì?"
"Để biết bắt đầu xin lỗi từ đâu."
Lần này, cô im lặng.
Tôi không biết đó là vì câu trả lời của tôi đúng, hay vì nó quá muộn.
Ngoài sân, mưa rơi đều hơn một chút. Một sinh viên chạy qua khoảng sân trống, ôm cặp trên đầu. Tiếng dép trượt trên nền gạch vọng vào cầu thang, rồi mất hút dưới tầng một.
Miên quay mặt ra cửa sổ.
"Anh không cần xin lỗi về một câu trong nhật ký," cô nói. "Nhật ký là nơi người ta viết khi không muốn nói ra. Anh đọc nó rồi thấy áy náy, đó là chuyện của anh."
"Không chỉ áy náy."
"Vậy là gì?"
Tôi định nói: tôi muốn hiểu cô.
Nhưng câu đó đứng lại trong cổ họng.
Nếu tôi thật sự muốn hiểu cô, đáng lẽ tôi phải hỏi từ năm năm trước. Từ những buổi tối cô ngồi cạnh tôi mà im lặng lâu hơn bình thường. Từ lần cô nói "thôi, không có gì" và tôi tin ngay vì lúc đó tôi còn một bài viết phải nộp.
"Tôi không biết," tôi nói.
Miên quay lại nhìn tôi.
"Ít nhất câu đó nghe thật hơn."
---
Tôi gần như cười, nhưng không cười nổi.
"Trang 183," tôi nói.
Không khí giữa chúng tôi đổi khác rất nhẹ.
Nếu là người khác, có lẽ họ sẽ không nhận ra. Miên vẫn đứng thẳng. Mắt vẫn nhìn tôi. Tập giáo án vẫn ở đúng vị trí trước ngực.
Nhưng ngón tay cái của cô ấn xuống mép giấy.
Chỉ một cái. Rất nhanh.
Rồi cô buông ra.
"Anh đã nhắc tối qua," cô nói.
"Trang 182 kết thúc bằng một câu chưa hết."
"Tôi không nhớ."
"Trang 184 bắt đầu bằng một nửa câu khác."
"Tôi nói rồi, tôi không nhớ."
"Cô nhớ."
Vừa nói xong, tôi biết mình sai.
Không phải vì câu đó chắc chắn sai. Mà vì cách tôi nói nó. Cách của một người đã quen nhìn thấy một dấu hiệu nhỏ rồi kết luận mình biết sự thật. Cách của người chồng cũ mà cô đã viết trong nhật ký rằng không biết lắng nghe.
Miên cũng nghe ra.
Cô nhìn tôi, ánh mắt lặng đi.
"Anh vẫn vậy," cô nói.
Ba chữ không nặng. Nhưng rơi xuống đúng chỗ.
Tôi hít vào chậm.
"Xin lỗi."
"Đừng xin lỗi để tiếp tục hỏi."
Tôi ngậm miệng.
Cô nhìn đồng hồ lần nữa. Mười giờ mười hai.
"Tôi không đến đây để ép cô trả lời," tôi nói sau một lúc.
"Nhưng anh đã đến."
"Ừ."
"Anh theo tôi vào cầu thang."
"Ừ."
"Anh nhắc một trang tôi đã xé khỏi nhật ký của mình."
"Ừ."
"Vậy anh nghĩ đó là gì?"
Tôi không trả lời được.
Không phải vì tôi không có câu trả lời. Tôi có quá nhiều câu trả lời, và câu nào cũng khiến tôi trông giống người đang cố sửa lỗi bằng đúng cách đã gây ra lỗi.
Miên khép giáo án lại. Tiếng kẹp giấy chạm vào bìa nghe rất nhỏ.
"Gia Hạo," cô nói.
Đã lâu rồi tôi không nghe cô gọi đầy đủ tên mình.
Không phải "anh". Không phải "Hạo". Không phải giọng mệt mỏi cuối những ngày chúng tôi còn ở chung nhà. Chỉ là tên tôi, rõ ràng, có khoảng cách.
"Cuốn nhật ký đó là chuyện cũ."
"Với cô."
"Với cả hai chúng ta."
"Tôi mới đọc nó ngày hôm qua."
"Nhưng những chuyện trong đó không mới."
Tôi nhìn cô, rồi nhìn xuống tay mình.
Hai bàn tay trống không. Không sổ. Không bút. Không máy ghi âm. Không có thứ gì để tôi giả vờ rằng đây là công việc.
Chỉ có tôi, đứng trong cầu thang trường đại học của cô, hỏi về một khoảng trắng mà cô đã chọn để lại trong quá khứ.
Lần đầu tiên từ tối qua, câu hỏi trong đầu tôi đổi dạng.
Không phải: *Trang 183 viết gì?*
Mà là: *Tôi có quyền biết không?*
Câu trả lời đến rất nhanh.
Không.
Không theo cách này.
"Tôi không nên đến đây," tôi nói.
Miên nhìn tôi. Một thoáng gì đó đi qua mặt cô, rất nhỏ, rồi biến mất.
"Đúng," cô nói.
"Nhưng tôi vẫn muốn biết."
"Tôi biết."
"Và tôi không biết phải làm gì với việc đó."
"Đó là việc của anh."
Cô nói câu ấy không lạnh. Chính vì không lạnh nên nó làm tôi im.
Ở đâu đó trên tầng ba, chuông báo hết tiết vang lên. Tiếng sinh viên bắt đầu dồn ra hành lang. Miên quay đầu nhìn lên cầu thang, như người nhớ lại mình còn thuộc về một nơi khác ngoài cuộc nói chuyện này.
"Tôi phải lên lớp."
"Miên."
Cô dừng lại, không bước đi, nhưng cũng không quay hẳn về phía tôi.
Tôi không biết mình định nói gì. Có thể là xin lỗi. Có thể là hỏi cô liệu chúng tôi có thể gặp ở một nơi khác, lúc khác, theo cách tử tế hơn. Có thể là cả hai.
Nhưng trước khi tôi kịp chọn một câu ít sai nhất, cô đã nhìn thẳng vào tôi.
"Anh muốn biết gì, Gia Hạo? Tất cả mọi thứ đã kết thúc năm năm trước."